Thanh Toán Xuyên Biên Giới Là Gì? Tổng Quan Hệ Thống Cross-Border Payments Toàn Cầu

Nhiều doanh nghiệp chỉ nhận ra vấn đề khi bắt đầu nhận hoặc chuyển tiền quốc tế: giao dịch tiền có thể mất vài ngày mới về, nhiều chi phí bị trừ qua các lớp trung gian, tỷ giá không rõ ràng và việc đối soát rất dễ sai lệch. Nguyên nhân chủ yếu là việc thanh toán xuyên biên giới thường phải đi qua nhiều hệ thống và ngân hàng trung gian, kèm các bước kiểm tra tuân thủ nên thời gian và chi phí đều tăng.

Bài viết dưới đây giải thích thanh toán xuyên biên giới là gì, cơ chế vận hành, các điểm nghẽn phổ biến và những xu hướng công nghệ đang được áp dụng để cải thiện tốc độ, chi phí và mức độ minh bạch.

Thanh toán xuyên biên giới (cross-border payments) là các giao dịch tài chính trong đó người chuyển tiền và người nhận tiền đặt tại hai quốc gia khác nhau, bất kể mục đích là thanh toán hàng hóa, dịch vụ, kiều hối, hay hỗ trợ hoạt động của doanh nghiệp hoặc các tổ chức tài chính. Đây là quy trình chuyển giá trị giữa các hệ thống thanh toán quốc gia, do đó thay vì “tiền vật lý” di chuyển qua biên giới, các hệ thống tài khoản ngân hàng và mạng lưới liên ngân hàng thực hiện ghi nợ và ghi có để hoàn tất giao dịch giữa hai bên.

Thanh toán xuyên biên giới được chia thành hai loại chính:

      •    Thanh toán xuyên biên giới bán buôn (wholesale payments), thường là giao dịch giữa các tổ chức tài chính hoặc quy mô lớn của doanh nghiệp nhằm hỗ trợ hoạt động kinh doanh quốc tế.

      •    Thanh toán xuyên biên giới bán lẻ (retail payments), bao gồm thanh toán giữa cá nhân với cá nhân, doanh nghiệp với cá nhân hoặc doanh nghiệp với doanh nghiệp, trong đó chuyển tiền kiều hối là một ví dụ điển hình.

Thanh toán xuyên biên giới đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu hóa vì sự di chuyển liên tục của hàng hóa, dịch vụ, vốn và con người đã gia tăng nhu cầu chuyển giá trị nhanh chóng và an toàn giữa các quốc gia. Giá trị các giao dịch thanh toán xuyên biên giới được ước tính tăng từ gần 150 nghìn tỷ USD vào năm 2017 lên hơn 250 nghìn tỷ USD vào năm 2027, tương đương với khoảng 100 nghìn tỷ USD tăng thêm chỉ trong vòng 10 năm.

Hệ thống thanh toán trong một quốc gia thường là một vòng khép kín. Khi một giao dịch xuyên biên giới diễn ra, hệ thống nội địa của các nước không kết nối trực tiếp với nhau, dẫn đến việc sử dụng mạng lưới liên ngân hàng quốc tế để thực hiện thanh toán.

Thông thường, ngân hàng A (ở quốc gia X) sẽ gửi lệnh thanh toán đến ngân hàng B (ở quốc gia Y). Nếu hai ngân hàng có tài khoản trực tiếp với nhau thì giao dịch có thể diễn ra nhanh hơn. Tuy nhiên, nếu họ không có tài khoản trực tiếp, các ngân hàng đó phải sử dụng một ngân hàng trung gian (correspondent bank) để thực hiện giao dịch. Số lượng trung gian càng lớn thì thời gian và chi phí của giao dịch càng tăng.

Quá trình này có thể kèm theo nhiều chi phí phụ: 

      •    phí xử lý

      •    phí chuyển đổi ngoại tệ

      •    kiểm tra tuân thủ quy định về phòng chống rửa tiền (AML/KYC)

      •    cũng như các chi phí vốn phải giữ sẵn để đảm bảo thanh toán hoàn tất. 

Điều này dẫn đến thanh toán xuyên biên giới thường chậm hơn và đắt đỏ hơn so với thanh toán trong nước, thậm chí có thể lâu đến vài ngày và chi phí có thể nhiều lần phí của giao dịch nội địa.

3.1. Tầm quan trọng

Thanh toán xuyên biên giới là xương sống của thương mại và tài chính toàn cầu. Chúng không chỉ phục vụ các tổ chức tài chính và doanh nghiệp lớn trong hoạt động mậu dịch và dịch vụ tài chính, mà còn là động lực cho chuyển tiền kiều hối, hỗ trợ gia đình ở nước ngoài và thúc đẩy phát triển kinh tế ở các nền kinh tế mới nổi.

3.2. Thách thức chính

Dù nhu cầu ngày càng lớn, thanh toán xuyên biên giới vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức cơ bản:

      •    Chi phí cao và thời gian chậm: Giao dịch quốc tế thường tốn nhiều ngày hơn và có thể đắt hơn gấp nhiều lần so với thanh toán nội địa.

      •    Hiệu quả thấp và thiếu minh bạch: Do nhiều trung gian tham gia, việc biết trước chi phí và thời điểm hoàn tất giao dịch là khó khăn.

      •    Tính giám sát và tuân thủ phức tạp: Quy định tuân thủ pháp luật của nhiều quốc gia buộc phải kiểm tra AML/KYC nhiều lần trong cùng một giao dịch, làm tăng chi phí và rủi ro vận hành.

Nhận thức được tầm quan trọng của việc cải thiện thanh toán quốc tế, các tổ chức quốc tế và chính phủ đã đặt vấn đề này vào chương trình nghị sự chính sách cấp cao. Trong đó G20 đã coi cải thiện thanh toán xuyên biên giới là một ưu tiên từ năm 2020, phối hợp với Hội đồng Ổn định Tài chính (FSB), Ủy ban Cơ sở hạ tầng Thanh toán và Thị trường (CPMI) và các cơ quan thiết lập tiêu chuẩn khác để xây dựng một lộ trình toàn cầu nhằm giảm ma sát và cải thiện hiệu quả của các hệ thống thanh toán quốc tế.

Lộ trình này bao gồm việc đánh giá hiện trạng, xác định các mấu chốt gây cản trở, xây dựng các “khối cấu thành” và phát triển các giải pháp nâng cấp hạ tầng, tiêu chuẩn dữ liệu, xử lý tuân thủ tự động và khám phá vai trò của các công nghệ mới. Việc triển khai các mục tiêu này đòi hỏi hợp tác chặt chẽ giữa các chính phủ, ngân hàng trung ương và khu vực tư nhân.

Công nghệ đang đóng vai trò ngày càng quan trọng trong việc giải quyết các hạn chế hiện hữu của hệ thống thanh toán xuyên biên giới. Các sáng kiến mới, từ blockchain và stablecoin đến các hệ thống thanh toán liên ngân hàng thế hệ mới, hứa hẹn sẽ mang lại hiệu quả cao hơn, chi phí thấp hơn và thời gian xử lý nhanh hơn. Trong khi các công nghệ này chưa hoàn toàn thay thế kiến trúc cũ, chúng đang được các ngân hàng, tổ chức tài chính và nhà lập pháp quan tâm để tối ưu hóa trải nghiệm và chi phí cho người dùng cuối.

Việc nghiên cứu và thử nghiệm các phương thức thanh toán xuyên biên giới tiên tiến này cũng phản ánh xu hướng cải thiện tốc độ, minh bạch và chi phí giao dịch, nhằm rút ngắn khoảng cách với các thanh toán nội địa hiện đại. Nỗ lực này phù hợp với mục tiêu toàn cầu hóa hiệu quả các dịch vụ tài chính và hỗ trợ phát triển thương mại quốc tế.

Thanh toán xuyên biên giới là một phần thiết yếu của nền kinh tế toàn cầu, đóng vai trò then chốt trong thương mại, di cư lao động, đầu tư quốc tế và các hoạt động kinh tế xuyên biên giới khác. Mặc dù hệ thống hiện tại vẫn còn nhiều thách thức về chi phí, thời gian và tính minh bạch, các nỗ lực quốc tế và đổi mới công nghệ đang mở ra những hướng đi mới để xây dựng hệ thống thanh toán nhanh hơn, an toàn hơn và hiệu quả hơn trong tương lai.

Liên hệ Sliner để được tư vấn chi tiết!