Chính Sách Thuế 2026 Cho Hộ Kinh Doanh: Thách thức hay Cơ hội Chuyển mình?

Năm 2026 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng đối với hàng triệu hộ kinh doanh (HKD) tại Việt Nam, đặc biệt là những nhà bán hàng đang hoạt động trên các nền tảng thương mại điện tử trong và ngoài nước. Với việc chính thức xóa bỏ chế độ thuế khoán từ ngày 01/01/2026 theo Quyết định 3389/QĐ-BTC, cùng hàng loạt chính sách thuế và kế toán mới như Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp số 67/2025-QH15, Nghị định 320/2025/NĐ-CP, Nghị định 117/2025/NĐ-CP quản lý thuế đối với hoạt động kinh doanh trên nền tảng thương mại điện tử, Thông tư 152/2025/TT-BTC hướng dẫn chế độ kế toán HKD và các văn bản liên quan, bức tranh thuế của HKD đang thay đổi một cách căn bản và sâu sắc.

Tại Sliner, chúng tôi đã đồng hành cùng nhiều nhà bán hàng xuyên biên giới trong suốt hành trình phát triển. Từ góc nhìn của đơn vị tư vấn chuyên sâu về tài chính và thuế cho lĩnh vực e-commerce, chúng tôi nhận thấy những thay đổi này không chỉ đơn thuần là "siết chặt" mà còn mở ra cơ hội cho những ai sẵn sàng chuyển đổi bài bản và tuân thủ các quy định mới.

Chấm dứt thời kỳ thuế khoán

Trước đây, nhiều HKD áp dụng phương pháp thuế khoán với mức thuế cố định hàng tháng, không cần quan tâm nhiều đến hóa đơn đầu vào hay sổ sách kế toán chi tiết. Từ năm 2026, tất cả HKD bắt buộc phải chuyển sang phương pháp tự kê khai, tự nộp thuế. Điều này đồng nghĩa với việc:

      •    HKD phải tự xác định doanh thu, chi phí và số thuế phải nộp

      •    Bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử (đặc biệt với doanh thu trên 1 tỷ đồng)

      •    Áp dụng chế độ kế toán theo Thông tư 152/2025/TT-BTC

      •    Lưu trữ chứng từ tối thiểu 5 năm để làm căn cứ giải trình

Cơ chế khấu trừ thuế qua sàn TMĐT

Theo Nghị định 117/2025/NĐ-CP, các sàn TMĐT có chức năng thanh toán (bao gồm cả sàn trong nước và quốc tế như Amazon, Wayfair, Walmart, Etsy, Tiktok Shop ...) sẽ có trách nhiệm khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay cho người bán. Thuế suất áp dụng theo tỷ lệ % trên doanh thu từng giao dịch.

Tuy nhiên, điều quan trọng nhiều người bán chưa nắm rõ là: việc sàn đã khấu trừ thuế không có nghĩa là HKD được miễn quyết toán thuế cuối năm. Theo Dự thảo Nghị định hướng dẫn cho hộ Kinh doanh (Dự thảo lần 2), đối với nhóm doanh thu trên 3 tỷ đồng, HKD vẫn phải nộp thuế TNCN trên cơ sở (Doanh thu - Chi phí hợp lý) × Thuế suất 17-20%. Việc này dẫn đến có rủi ro khi HKD thực hiện quyết toán thuế TNCN cuối năm mà không tập hợp đầy đủ hồ sơ, tài liệu hợp lệ của chi phí đầu vào (lúc này sẽ bị coi là chi phí không được trừ cho mục đích tính thuế), số thuế TNCN phải nộp thêm sẽ rất lớn khi cơ quan thuế ấn định thuế suất 17%-20% nhân với doanh thu thực hiện (trừ đi số đã nộp do chủ sàn đã khấu trừ tại nguồn). 

Thương mại điện tử xuyên biên giới từ lâu đã là mảnh đất tiềm năng cho các nhà bán hàng Việt Nam. Tuy nhiên, chính tính chất "xuyên biên giới" lại đặt ra những bài toán phức tạp trong bối cảnh luật thuế mới:

Vấn đề "chi phí hợp lý, hợp lệ": Các quy định hiện hành về chi phí được trừ khi tính thuế Thu nhập được thiết kế chủ yếu cho hoạt động kinh doanh nội địa truyền thống. Trong khi đó, người bán xuyên biên giới thường phát sinh nhiều khoản chi khó có hóa đơn/chứng từ theo chuẩn mực kế toán Việt Nam: phí quảng cáo quốc tế (Amazon PPC, Facebook Ads...), phí fulfillment tại nước ngoài, phí dịch vụ từ các nhà cung cấp quốc tế... Việc các chi phí này không được công nhận sẽ khiến số thuế Thu nhập thực tế phải nộp cao hơn nhiều so với lợi nhuận thực tế.

Điều kiện ghi nhận VAT 0% đối với doanh thu ở nước ngoài: với việc các Hộ kinh doanh cần phải ghi nhận và theo dõi hoạt động kế toán giống với Doanh nghiệp, các Hộ kinh doanh sẽ gặp một vấn đề tương tự đang diễn ra lâu nay đối với các Doanh nghiệp kinh doanh Thương mại điện tử xuyên biên giới là gần như không thể đáp ứng các điều kiện để chứng minh hoạt động xuất khẩu theo Nghị định 181 về thuế GTGT. Điểm an ủi duy nhất là mức thuế suất thuế GTGT đối với HKD là 1% thay vì là 8% như đối với Doanh nghiệp.

Rủi ro từ các sàn chưa đăng ký: Không phải sàn TMĐT quốc tế nào cũng đã đăng ký kê khai thuế tại Việt Nam. Với những sàn chưa đăng ký kê khai thuế tại Việt Nam, người bán phải chủ động kê khai hoặc thậm chí kê khai thay nghĩa vụ thuế của sàn - một yêu cầu phức tạp và dễ gây nhầm lẫn.

Nhiều nhà bán hàng lo ngại rằng các quy định mới nhằm mục đích "tận thu". Tuy nhiên, nhìn tổng thể bức tranh chính sách, chúng tôi nhận thấy định hướng sâu xa hơn của Chính phủ là tạo môi trường kinh doanh minh bạch, tuân thủ thay vì đơn thuần là thu thuế.

Bằng chứng rõ ràng nhất là các chính sách ưu đãi đi kèm cho những doanh nghiệp tuân thủ:

      •    Theo Nghị định 320/2025/NĐ-CP: HKD chuyển đổi lên doanh nghiệp được miễn thuế TNDN 2 năm đầu kể từ khi có thu nhập chịu thuế, áp dụng thuế suất ưu đãi 15% (doanh thu dưới 3 tỷ) hoặc 17% (doanh thu 3-50 tỷ).

      •    Theo Nghị định 20/2026/NĐ-CP: Doanh nghiệp nhỏ và vừa đăng ký lần đầu được miễn thuế TNDN 3 năm - một ưu đãi đáng kể giúp tạo dòng tiền dương trong giai đoạn đầu phát triển.

      •    Được khấu trừ và hoàn thuế GTGT đầu vào khi hoạt động theo mô hình doanh nghiệp - điều không thể thực hiện với HKD áp dụng phương pháp tính thuế trực tiếp.

      •    Hỗ trợ miễn phí phần mềm kế toán và hệ thống hóa đơn điện tử từ cơ quan thuế.

Dựa trên kinh nghiệm tư vấn cho các doanh nghiệp thương mại điện tử xuyên biên giới, Sliner đưa ra một số nhận định sau để cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng doanh nghiệp cùng tham khảo:

Đối với Cơ quan Quản lý Nhà nước:

      •    Cần có hướng dẫn cụ thể hơn về "chi phí hợp lý, hợp lệ" cho hoạt động kinh doanh xuyên biên giới. Việc áp dụng các tiêu chuẩn của kinh doanh nội địa truyền thống cho TMĐT quốc tế sẽ tạo ra bất cập lớn và có thể vô tình đẩy các nhà bán hàng vào thế "bất tuân thủ" dù không cố ý.

      •    Việt Nam là quốc gia có thế mạnh xuất khẩu. Chính sách thuế nên có cơ chế khuyến khích, hỗ trợ những hoạt động tạo doanh thu từ nước ngoài, thay vì chỉ tập trung vào khía cạnh quản lý rủi ro. Cách tiếp cận "hỗ trợ nhiều hơn là ép buộc" sẽ giúp đưa mảng kinh doanh này "ra sáng" một cách tự nguyện và bền vững.

      •    Xem xét cơ chế riêng hoặc định mức chi phí ước tính cho một số ngành nghề đặc thù, giúp đơn giản hóa thủ tục tuân thủ cho các nhà bán hàng quy mô nhỏ hoặc chiến lược quốc gia.

      •    Có hướng dẫn cụ thể về việc các sàn thương mại điện tử nước ngoài xuất hóa đơn cho các khoản phí dịch vụ nhận từ nhà bán hàng Việt Nam theo quy định về khởi tạo và lập hóa đơn của Việt Nam (có thể tự lập hóa đơn hoặc thông qua một bên cung cấp dịch vụ hóa đơn tại Việt Nam) để tạo điều kiện cho người bán hàng Việt Nam được khấu trừ thuế GTGT đầu vào khi nhận được các hóa đơn này từ sàn nước ngoài.

Đối với nhà bán hàng:

      •    Không nên chờ đợi hoặc trì hoãn. Thời điểm này là lúc cần rà soát lại toàn bộ cấu trúc kinh doanh, dòng tiền và cách thức ghi nhận chi phí.

      •    Với HKD có doanh thu từ 3 tỷ đồng trở lên, nên cân nhắc nghiêm túc việc chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp để tận dụng các ưu đãi thuế và xây dựng nền tảng phát triển dài hạn.

      •    Đầu tư vào hệ thống kế toán, lưu trữ chứng từ ngay từ bây giờ. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ mà còn là nền tảng để tối ưu thuế hợp pháp và sẵn sàng cho các cơ hội như gọi vốn, M&A trong tương lai.

      •    Kiểm tra xem sàn TMĐT bạn đang bán có nằm trong danh sách đã đăng ký kê khai thuế tại Việt Nam hay chưa (tra cứu tại etaxvn.gdt.gov.vn) để chủ động trong việc kê khai.

Những thay đổi chính sách thuế năm 2026 chắc chắn sẽ tạo ra không ít xáo trộn cho cộng đồng hộ kinh doanh, đặc biệt là các nhà bán hàng thương mại điện tử xuyên biên giới. Tuy nhiên, thay vì nhìn nhận đây là "khó khăn", chúng tôi tin rằng đây là cơ hội để những ai nghiêm túc với nghề có thể chuyển mình, xây dựng nền tảng kinh doanh bài bản và bền vững hơn.

Tại Sliner, chúng tôi luôn tin rằng trong kỷ nguyên mà Việt Nam đang vươn mình ra thế giới, sự minh bạch và tuân thủ không phải là gánh nặng mà là lợi thế cạnh tranh. Những nhà bán hàng sẵn sàng đầu tư vào việc "làm chuẩn" từ hôm nay sẽ là những người đứng vững và phát triển mạnh mẽ nhất trong tương lai.

Chúng tôi sẵn sàng đồng hành cùng bạn trên hành trình đó.

Sliner International là một công ty tư vấn chuyên về dịch vụ tư vấn thương mại điện tử xuyên biên giới. Chúng tôi đóng vai trò cầu nối giữa doanh nghiệp Việt Nam muốn vươn ra thị trường toàn cầu và các doanh nghiệp quốc tế tìm kiếm cơ hội tại khu vực Đông Nam Á.

Hệ sinh thái dịch vụ tích hợp của Sliner bao gồm: tư vấn cấu trúc doanh nghiệp toàn cầu, lập kế hoạch thuế quốc tế, giải pháp thanh toán xuyên biên giới, tự động hóa kế toán, cùng các dịch vụ tư vấn chiến lược phục vụ hoạt động M&A và chuẩn bị IPO.

Lưu ý: Bài viết này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin chung, không được xem là tư vấn chuyên môn về thuế, pháp lý hoặc tài chính. Người đọc nên tham khảo ý kiến từ các chuyên gia đủ điều kiện trước khi áp dụng cho trường hợp cụ thể của mình.